ÖZET METİN

Durum Tespiti ve Tavsiyeler:

• COVID-19 hastalığı sindirim sistemi, karaciğer ve safra yollarını etkileyebilir. Hastaların %10-50’sinde ishal, karın ağrısı, bulantı, kusma ve göz aklarında sararma gibi belirtiler ile hafif karaciğer hasarı bulguları olabilir. Daha ciddi karaciğer hastalığı çok seyrektir.
• Virus dışkı ile atıldığı için tuvalet öncesi ve sonrası el yıkama, lavabo ve tuvaletin temiz bırakılması, temiz su içilmesi ve çiğ sebzeler ve meyvelerin çok iyi yıkanması ve çiğ veya az pişmiş et yenmemesi olası bulaşı önlemek açısından çok önemlidir.
• COVID-19 hastalarındaki hafif derecede karaciğer bozuklukları özel bir inceleme veya tedavi gerektirmez. Ciddi karaciğer hastalığında gerekli araştırmalar yapılmalıdır.
• Ciddi veya özellik arz eden karaciğer hastalığı (ALT, AST >500, bilirubin >2mg/dl olan akut hastalık veya kronik hastalıkta akut alevlenme, sarılık, ateş) olanlar dışındaki hastaların rutin randevuları ötelenmeli, hastaların ilaçları buna göre reçete edilmelidir.
• Acil problemi olmayan karaciğer hastalarının sorunları için telefon veya diğer elektronik haberleşme araçları ile vizit yapılmalıdır. Hastane riskli bir ortamdır.
• COVID-19 tedavisinde kullanılan ilaçlar karaciğer testleri yüksek olan hastalarda da kullanılabilir. Ancak karaciğer nakli olmuş hastalarda önemli ilaç etkileşimi riski olabilir.
• KRONİK VİRAL HEPATİT (hepatitB, hepatit D ve hepatit C virusuna bağlı) HASTALARI;
  En hafifinden (sağlıklı taşıyıcı denen grup) – kronik hepatiti, hatta ileri fibrozu-kompanse sirozu olan hastalara kadar hiç birisinde genel tedbirlere ek özel bir önlem gerekmez.
  • Kronik B hepatiti için ilaç alanlar aksatmadan ilaçlarını almaya devam etmelidir. İlaç kesilmesi ciddi ve riskli alevlenme sebebidir. İlaçlar antiviral etkilidir.
  • Kronik C hepatitli hastalar ilaç tedavisine (ortalama 12 hafta) devam etmelidir.
  • Kronik D hepatiti olanlarda aynı şekilde oral antiviral (HBV için) ilacını ve/veya pegileinterferon injeksiyonlarını aksatmadan devam ettirmelidirler.
  • COVID-19 hastalığı olan kronik viral hepatit hastaları ilaçlarına devam edebilirler.
• BAĞIŞIKLIK SİSTEMİNİ BASKILAYAN İLAÇ ALAN KARACİĞER HASTALARI; Karaciğer nakilli hastalar, Otoimmun hepatitler, Örtüşen Sendromlar, İlaca bağlı toksik-kolestatik hepatit.
  • Günlük 10mg ve altında kortiosteroid alanlarda değişiklik gerekmez.
  • Yüksek doz kortikosteroid, AZA ve MMF alan ve özellikle ateş ve lenfopenisi olan COVID-19 saptanmış karaciğer hastalarında mümkün olan doz azaltılması önerilir.
  • Gereksiz yere kortiosteroid ve diğer ilaçların kesilmesi veya aşırı azaltılması nakil hastasında rejeksiyona, otoimmun hastalıkta ise ciddi alevlenmelere sebep olur.
• DEKOMPANSE SİROZ-İLERİ KARACİĞER YETERSİZLİĞİ OLAN HASTALAR: Sebebi ne olursa olsun bu hastalar bağışıklık sistemi baskılanmış ve COVID-19 açısından en riskli grubu teşkil eder. Acil durumlar dışında evde kalma ve korunma önlemlerine riayet şarttır.

 
Alkolün insanoğlu tarafından keşfi oldukça eskidir. Kullanım yaygınlaştıkça ve zararları hakkındaki tecrübeler artıkça yapılan uyarılar ve önerilen tedbirler de sırayla tarihteki yerini almaya başlamıştır.

Alkolün zararları hakkında bilinen tarihi uyarılar mevcuttur. Mesela;

• İmparatorlukların çökmesi yöneticilerin aşırı alkol kullanmasına bağlanmıştır.
• Aristo ve Hipokrat sarhoşluğu yerden yere vurmuştur.
• Plato 18 yaş altında içki kullanılmamasını söylemiştir.
• 11. yüzyılda Bizans sarayında bir hekim aşırı içkinin karaciğerde inflamasyon yaptığını tespit etmiştir.

2005 yılındaki WHO raporuna göre Dünyadaki hastalıkların % 4’ünden, ölümlerin ise % 3,2 sinden alkol sorumludur. Gelişmekte olan ülkelerde sağlığı bozan risk faktörleri sıralamasında alkol birinci sırada yer almaktadır.